Το GSI και η Τουρκία:
Η μάχη για τη διεθνή νομιμοποίηση και την άσκηση επιρροής
μέσω της διαμόρφωσης της γνωσιακής πλαισίωσης των γεγονότων στην Ανατολική
Μεσόγειο

Δρ. Κωνσταντίνος Π.
Μπαλωμένος
Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος
E-mail: konmpalo@gmail.com
WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Vb87C9m2Jl8HfqccYV1y
Οι αντιδράσεις της Τουρκίας κατά
την επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (Great
Sea Interconnector – GSI), αναδεικνύουν ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται
μόνο στην υλοποίηση μιας ενεργειακής υποδομής στρατηγικής σημασίας για την
ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, τη διασυνδεσιμότητα και τη γεωπολιτική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
(Ε.Ε.) στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επεκτείνεται και σε ένα λιγότερο
ορατό, αλλά εξίσου σημαντικό πεδίο, εκείνο της κατασκευής νοήματος
(meaning-making) το οποίο αφορά ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο τα γεγονότα
ερμηνεύονται, πλαισιώνονται και παρουσιάζονται στη διεθνή κοινότητα, με στόχο
τη διαμόρφωση αντιλήψεων και την άσκηση επιρροής.
Η κατασκευή νοήματος
(meaning-making) αποτελεί μια δυναμική επικοινωνιακή διαδικασία, μέσα από την
οποία τα γεγονότα δεν μεταδίδονται απλώς ως πληροφορίες, αλλά ερμηνεύονται,
αποκτούν σημασία και εντάσσονται σε ευρύτερα πλαίσια κατανόησης της πραγματικότητας.
Η επικοινωνία επομένως, δεν
περιορίζεται στη μετάδοση μηνυμάτων, αλλά συμβάλλει στη διαμόρφωση και τη
συνδιαμόρφωση ερμηνευτικών πλαισίων, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα αβεβαιότητας,
έντασης και ανταγωνιστικών συμφερόντων.
Στο πεδίο των διεθνών σχέσεων, η
διαδικασία αυτή αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς τα κράτη δεν
επιδιώκουν μόνο να προβάλουν τη δική τους εκδοχή για τα γεγονότα που λαμβάνουν
χώρα στο διεθνές περιβάλλον, αλλά και να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο
τρίτα κράτη, διεθνείς οργανισμοί και η διεθνής κοινότητα συνολικά τα
αντιλαμβάνονται και τα αξιολογούν. Η επιλογή των στοιχείων που προβάλλονται, ο
τρόπος ερμηνείας τους και το πλαίσιο μέσα στο οποίο παρουσιάζονται μπορούν να
επηρεάσουν τις αντιλήψεις και τις κρίσεις των διεθνών ακροατηρίων, προσδίδοντας
στην επικοινωνία μια ευρύτερη στρατηγική διάσταση. Με αυτόν τον τρόπο, η
κατασκευή νοήματος συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση αντιλήψεων, την άσκηση
επιρροής και τη διεκδίκηση διεθνούς νομιμοποίησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται η
έννοια της αφηγηματικής υπεροχής (narrative dominance), η οποία αφορά την
ικανότητα ενός κράτους ή άλλου δρώντα να προβάλλει και να καθιστά τη δική του
ερμηνεία για τα γεγονότα περισσότερο πειστική και επιδραστική, έναντι
ανταγωνιστικών εκδοχών.
Δεν πρόκειται απλώς για την
ταχύτερη μετάδοση μιας πληροφορίας ή την προβολή μιας πολιτικής θέσης, αλλά για
τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού και πειστικού αφηγήματος, το οποίο επιδιώκει να
επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο τα διεθνή ακροατήρια αντιλαμβάνονται και
αξιολογούν μια κατάσταση.
Στο σύγχρονο γεωπολιτικό
περιβάλλον, η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται επομένως, στην προβολή διαφορετικών
θέσεων, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση των αντιλήψεων τρίτων κρατών, διεθνών
οργανισμών και της διεθνούς κοινότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, η ταχύτητα της
επικοινωνιακής αντίδρασης αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η πρώτη ερμηνεία ενός
γεγονότος μπορεί να διαμορφώσει το αρχικό πλαίσιο μέσα από το οποίο θα
αξιολογηθούν οι μεταγενέστερες εξελίξεις.
Ωστόσο, η αφηγηματική υπεροχή δεν
εξασφαλίζεται μόνο από την έγκαιρη προβολή ενός ισχυρισμού ή μιας πολιτικής
θέσης. Προϋποθέτει συνέπεια, αξιοπιστία, τεκμηρίωση και συντονισμό μεταξύ της
επικοινωνιακής παρουσίας και της πραγματικής πολιτικής, διπλωματικής και
επιχειρησιακής συμπεριφοράς ενός κράτους.
Στόχος είναι η ενίσχυση της
αποδοχής της δικής του εκδοχής για τα γεγονότα και κατ’ επέκταση, η άσκηση
επιρροής στις αντιλήψεις και τις αξιολογήσεις τρίτων δρώντων.
Οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω από την
έκδοση της ελληνικής NAVTEX, την τουρκική αντίδραση και τη γαλλική διπλωματική
επικοινωνία με την Άγκυρα προσφέρουν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της
διάστασης.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
βρίσκεται πλέον όχι μόνο το τι συνέβη, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οι
εμπλεκόμενοι δρώντες επιχειρούν να ερμηνεύσουν και να προσδώσουν πολιτικό νόημα
στα γεγονότα.
Στις 6 Νοεμβρίου 2026, μετά την
ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών αδειοδότησης από τις αρμόδιες
ελληνικές αρχές, εκδόθηκε NAVTEX για τις εργασίες που συνδέονται με την
ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (GSI).
Η Τουρκία αντέδρασε με αντι-NAVTEX,
επαναλαμβάνοντας τις θέσεις της περί δικαιοδοσίας σε τμήματα της περιοχής.
Από ελληνικής πλευράς
υπογραμμίστηκε ότι οι απαιτούμενες άδειες εκδόθηκαν από τις αρμόδιες ελληνικές
και κυπριακές αρχές και ότι δεν ζητήθηκε ούτε απαιτείται τουρκική άδεια ή
συναίνεση.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάχθηκε η
διπλωματική επικοινωνία της Γαλλίας με την Τουρκία, σε συνάρτηση με τη γαλλική
εμπλοκή στο έργο και τη δραστηριοποίηση του γαλλικής σημαίας ερευνητικού πλοίου
«Abeille Marengo».
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές
πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν στη συνέχεια, η σχετική γαλλική διακοίνωση
περιλαμβάνει τις συντεταγμένες της περιοχής δραστηριοποίησης του πλοίου, ενώ
διευκρινίζει ότι η ενημέρωση δεν συνιστά λήψη θέσης από τη Γαλλία ως προς τα
νομικά ζητήματα των διαφιλονικούμενων περιοχών.
Αναφέρεται, επίσης, ότι η ενημέρωση
πραγματοποιήθηκε χωρίς σχετική υποχρέωση, για λόγους διπλωματικής αβροφροσύνης.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη
σημασία για την κατανόηση της υπόθεσης.
Η διπλωματική ενημέρωση δεν
ταυτίζεται με την αναγνώριση δικαιοδοσίας, ούτε συνιστά αίτημα έκδοσης άδειας.
Αντίστοιχα, η γνωστοποίηση μιας
δραστηριότητας σε τρίτο κράτος δεν συνεπάγεται αυτομάτως αποδοχή των νομικών
ισχυρισμών του. Πρόκειται για διαφορετικές πράξεις, με διακριτό διπλωματικό και
νομικό περιεχόμενο.
Η Άγκυρα, ωστόσο, επιχείρησε να
εντάξει την επικοινωνία σε ένα διαφορετικό ερμηνευτικό πλαίσιο.
Σύμφωνα με τουρκικές πηγές και
σχετικά δημοσιεύματα, η τουρκική πλευρά παρουσίασε τη διπλωματική ανταλλαγή ως
διαδικασία που αναγνωρίζει τον ρόλο της και συνδέεται με την παροχή της δικής
της συγκατάθεσης για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Με αυτόν τον τρόπο, μια πράξη
ενημέρωσης επιχειρείται να αποκτήσει διαφορετικό πολιτικό και συμβολικό
περιεχόμενο και να παρουσιαστεί ως διαδικασία έγκρισης και κατ’ επέκταση, ως
ένδειξη αποδοχής της τουρκικής θέσης.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται ο ρόλος
της στρατηγικής επικοινωνίας και η σημασία του ανταγωνισμού για τη διαμόρφωση
της πλαισίωσης και της ερμηνείας των γεγονότων.
Συγκεκριμένα, στη σύγχρονη
γεωπολιτική, τα κράτη δεν ανταγωνίζονται μόνο για τον έλεγχο εδαφών, θαλάσσιων
περιοχών, ενεργειακών πόρων και στρατηγικών υποδομών.
Ανταγωνίζονται και για τον τρόπο με
τον οποίο η διεθνής κοινότητα αντιλαμβάνεται τα γεγονότα, αποδίδει ευθύνες και
αξιολογεί τη συμπεριφορά των εμπλεκόμενων δρώντων.
Η διαμόρφωση αυτών των αντιλήψεων
μπορεί να επηρεάσει τη διεθνή νομιμοποίηση ενός δρώντα και των θέσεών του, τη
στάση τρίτων κρατών και διεθνών οργανισμών και τελικά, το πολιτικό και
διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται αποφάσεις.
Υπό αυτό το πρίσμα, η υπόθεση του
GSI μπορεί να αναλυθεί μέσα από μια αλληλουχία επτά διακριτών αλλά αλληλένδετων
σταδίων, η οποία αποτυπώνει τη μετάβαση από το ίδιο το γεγονός στην ερμηνεία
του και τελικά, στην επιδίωξη άσκησης επιρροής, αναδεικνύοντας τη διαδρομή από
το γεγονός στο νόημα και από το νόημα στην επιρροή.
Η αποτύπωση αυτής της διαδικασίας
προϋποθέτει την εξέταση των επιμέρους σταδίων μέσα από τα οποία ένα πραγματικό
περιστατικό μετατρέπεται σε αντικείμενο ερμηνείας, αφηγηματικού ανταγωνισμού
και άσκησης επιρροής. Συγκεκριμένα, τα εν λόγω στάδια είναι τα ακόλουθα:
Η ανωτέρω αλληλουχία αποκαλύπτει
ότι η αντιπαράθεση γύρω από το GSI δεν διεξάγεται μόνο στο διπλωματικό ή
επιχειρησιακό πεδίο, αλλά και στο πεδίο της επικοινωνίας και ειδικότερα της
κατασκευής νοήματος.
Η προσπάθεια της Τουρκίας να
παρουσιάσει μια διπλωματική ενημέρωση ως συναίνεση δεν μεταβάλλει από μόνη της
τον νομικό χαρακτήρα της πράξης.
Μπορεί όμως, να επιδιώξει να
επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αυτή θα καταγραφεί και θα αξιολογηθεί από
τρίτους.
Για την Ελλάδα συνεπώς, η απάντηση
δεν μπορεί να περιορίζεται στην επανάληψη ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια.
Επίσης, δεν αρκεί να ενημερώνει
τους εταίρους της εκ των υστέρων, όταν προκύπτει ένα περιστατικό.
Χρειάζεται να διαμορφώνει εγκαίρως
το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα γίνεται αντιληπτή κάθε εξέλιξη και να αναλαμβάνει
πρωτοβουλίες που θα ενισχύουν τη θέση της ως πρωταγωνιστικού και αξιόπιστου
παράγοντα στη διαμόρφωση του διεθνούς πλαισίου ενημέρωσης και ερμηνείας των
γεγονότων.
Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται μια
συνεκτική στρατηγική επικοινωνίας, με σαφή διάκριση μεταξύ ενημέρωσης,
διαβούλευσης, συναίνεσης και έγκρισης.
Απαιτείται επίσης, συστηματική και
έγκαιρη ενημέρωση των ευρωπαϊκών θεσμών και των εταίρων, τεκμηριωμένη
παρουσίαση των πραγματικών περιστατικών και συνεχής ανάδειξη του ευρωπαϊκού
χαρακτήρα του έργου.
Είναι σημαντικό να καταστεί σαφές
στη διεθνή κοινότητα, ότι το GSI δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο μεταφοράς
ηλεκτρικής ενέργειας και επίσης, ότι δεν εντάσσεται στο πλαίσιο της
ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
Αποτελεί υποδομή που συνδέεται με
την ενεργειακή ασφάλεια, την ευρωπαϊκή διασυνδεσιμότητα και τη στρατηγική
παρουσία της Ε.Ε. στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η διασφάλιση της υλοποίησής του
προϋποθέτει επομένως, όχι μόνο επιχειρησιακή ετοιμότητα και διπλωματική
εγρήγορση, αλλά και αποτελεσματική διαχείριση της διεθνούς πληροφόρησης.
Το κρίσιμο διακύβευμα συνεπώς,
είναι να μην επιτραπεί η επικοινωνιακή ερμηνεία ενός γεγονότος να υποκαταστήσει
το ίδιο το γεγονός ή να δημιουργήσει εντυπώσεις που δεν ανταποκρίνονται στο
πραγματικό περιεχόμενό του.
Εν κατακλείδι, στο σύγχρονο
γεωπολιτικό περιβάλλον, η ισχύς δεν αποτυπώνεται μόνο στην ικανότητα ενός
κράτους να ενεργεί. Αποτυπώνεται και στην ικανότητά του να εξηγεί με συνέπεια
τι κάνει, για ποιο λόγο το κάνει και μέσα σε ποιο θεσμικό και νομικό πλαίσιο.
Γιατί τελικά, η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο το ποιος δρα στην Ανατολική
Μεσόγειο, αλλά και το ποιος θα καταφέρει να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο η
διεθνής κοινότητα θα κατανοήσει και αξιολογήσει τη δράση του.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου
Σχόλια υβριστικά δεν θα δημοσιεύονται